Maison VerniersNaslagwerk

Elke bewering herleidbaar: bronnen, archieven en woordenlijst

Dit zijn de bronnen die worden gebruikt in de verhalen op deze site, ingedeeld naar dezelfde drie sporen als de Verborgen Verhalen. Vanuit een artikel kunt u op een onderwerpwoord klikken om hier direct de bijbehorende bron te vinden.

Alle verhalen, genummerd

Elk Verborgen Verhaal heeft een vast nummer, zodat er in de Namenlijst en elders naar verwezen kan worden.

  1. Laurens Verniers: het leven van onze stamvader
  2. Abraham Verniers en de Middelburgse Almanak van 1603
  3. Abraham Verniers: een leven zonder erfgenamen
  4. Het testament van 1625: Grietge Joosten, de Anslo's en het hofje aan de Egelantiersstraat
  5. Grietge Joosten, haar dochter en de familie Anslo
  6. Trijntgen Verniers en de schakel naar Weesp
  7. De familie Verniers in Weesp: chirurgijns, bestuurders en een boon in het wapen
  8. De familie Verniers en de Gouden Eeuw: Rembrandt, Vondel en Hooft
  9. Pieter Vernier: kapitein, en een "oud-adelijk geslacht van Mechelen"?
  10. De adellijke familie van Pieter Vernier?
  11. Kapitein Vernier, zij aan zij met Prins Maurits: het beleg van Geertruidenberg, 1593
  12. Joos Verniers van Hof ter Schoonderhaege — een overgrootvader achter Alva's vonnis?
  13. Pieter Vernier, ontvanger: geld, wijn en linnen in het middeleeuwse Gent
  14. Een familie van schrijvers in de 16e en 17e eeuw?
  15. Joris Verniers: een tweede Antwerpse familie in Amsterdam
  16. Verspreide sporen: de naam Vernier(s) door Europa
  17. Laken, bier en bruiloftsverzen: de Anslo's, de Schoutens en de weg naar Weesp

Bronnenoverzicht

De onderstaande bronvermeldingen — archiefstukken, boektitels en andere citaten — staan in hun oorspronkelijke, meest gebruikelijke vorm (meestal Nederlands), zoals gebruikelijk is in een bronnenlijst; alleen de vier groepskoppen hieronder zijn vertaald.

De bevestigde lijn

Bronnen over stamvader Laurens Verniers en zijn rechtstreeks bewezen nakomelingen.

Mechelen

Bronnen over kapitein Pieter Vernier en de Mechelse archiefstukken — nog niet gekoppeld aan de stamlijn.

Gent

Bronnen over de Gentse schoolmeesters, landmeters, priesters en Maria Verniers met de naam Verniers — nog niet gekoppeld aan de stamlijn.

Verspreide sporen (Europa)

Bronnen bij het verhaal over losse Vernier(s)-vondsten door heel Europa — Leuven, Rome, de Franche-Comté, Genève, Normandië en de Berry.

Woordenlijst

Verklaring van 16e- en 17e-eeuwse termen die in de verhalen en transcripties op deze site voorkomen — nu ook met de termen uit de Gentse en Mechelse sporen.

Alteratie
De gebeurtenis in 1578 waarbij Amsterdam overging van het katholieke naar het protestantse kamp; de zittende katholieke bestuurders werden toen uit hun ambt gezet. Komt voor in: #7
Auditeur (van de Rekenkamer)
Financieel-juridisch ambtenaar die de rekeningen van ontvangers en domeingoederen controleerde. Komt voor in: #16 Beroepen
Boneloting
Werkhypothese op deze site: het loten van stadsbestuurders (schepenen) met witte en zwarte/bruine bonen — mogelijk terug te zien in de drie bonen in het familiewapen. Komt voor in: #7 Het wapen
Chirurgijn
Een ambachtsman-heelmeester, opgeleid via een gilde (met een meesterproef) in plaats van aan een universiteit — in tegenstelling tot een academisch geschoolde medicus. Komt voor in: #6 #7 #8 #11 #14 Stamboom Het wapen Beroepen Blog II
Cotidiane
Het fonds waaruit een kerkelijke instelling de dagelijkse ("cotidiane") missen bekostigde; ook gebruikt voor het fonds zelf. Komt voor in: #13
Doopsgezind(en)
Aanhangers van het anabaptisme/mennonitisme, een protestantse geloofsstroming die onder meer de kinderdoop afwees. Komt voor in: #1 #3 #4 #6 #7 #8 #12 #16 Stamboom De naam Het wapen Tijdlijn Beroepen Dankwoord Blog I Blog II
Douarie
De vaste geldsom (weduw(naars)portie) waarop een achterblijvende echtgenoot recht had, zoals vastgelegd in de huwelijkse voorwaarden. Komt voor in: #6
Erfrente
Een eeuwigdurende (niet-aflosbare) jaarlijkse uitkering, gekocht als investering en gezekerd op een huis of stuk grond. Komt voor in: #13 Beroepen
Extra-ordinaris intekenregister
Een apart, "buitengewoon" register voor ondertrouw-inschrijvingen, naast het gewone ondertrouwregister.
Geswoorne (van de Poorterye)
Een door de stad beëdigd vertegenwoordiger van de poorterij (burgerij) in het stadsbestuur. Komt voor in: #10 Beroepen
Gezworen geometrist
Een pretentieuzere, na 1550 in zwang geraakte titel voor een gezworen landmeter. Komt voor in: #13 #14 Beroepen
Gildegeld / gerechtigheid
Het bedrag dat iemand aan zijn gilde moest betalen om als volwaardig lid (meester) te worden toegelaten. Komt voor in: #7 Stamboom
Fief / leengoed
Grondbezit dat door een leenheer aan een edelman (de leenman) werd toevertrouwd, in ruil voor trouw, dienst of hulde — de basis van het middeleeuwse feodale stelsel. De Franse term "seigneurie" duidt de bijbehorende heerlijke rechten aan. Komt voor in: #16
Grondcijns
Een vaste, jaarlijkse erfelijke last op een stuk grond, verschuldigd aan de oorspronkelijke grondheer. Komt voor in: #13
Heilige Vernier (Sint-Verny)
Franse patroonheilige van de wijnbouwers, verering vooral in de Franche-Comté, Bourgondië en Auvergne; teruggaand op de Duitse Werner van Oberwesel (1271-1287), heilig verklaard in 1429. Verklaart mogelijk waarom "Vernier" als doop- en achternaam juist in de Franche-Comté zo vaak voorkwam. Zie het verhaal → Komt voor in: #16
Jaargetijde
Een jaarlijks terugkerende gedachtenismis voor een overledene, vaak bekostigd uit een daarvoor aangekochte erfrente. Komt voor in: #13
Landheer
Degene die rechten (cijnzen, renten) op een stuk grond bezit, zonder er noodzakelijk zelf op te wonen of het te bewerken. Komt voor in: #13 Beroepen
Lijfrente
Een vaste jaarlijkse uitkering die iemand levenslang ontvangt, vaak afgesproken in een huwelijks- of erfeniscontract. Komt voor in: #4 #6 Stamboom Beroepen
Lijnwaadelle
Het stedelijke recht om geweven linnen te meten, in Gent verpacht door het hospitaal Sint-Jans-ten-Dullen. Komt voor in: #13 Beroepen
Meesterproef / proeve
Het praktijkexamen dat een vakman — bijvoorbeeld een chirurgijn — moest afleggen om zelfstandig als meester te mogen werken. Komt voor in: #7 Stamboom Beroepen
Notarieel protocol
De verzameling akten die door één bepaalde notaris zijn opgesteld en bewaard, meestal chronologisch geordend. Komt voor in: #4
Ondertrouw
De openbare aankondiging van een voorgenomen huwelijk, verplicht voorafgaand aan de huwelijksvoltrekking. Komt voor in: #5 #6 #8 Stamboom
Oranjeboom
Tijdens de Tachtigjarige Oorlog een populair politiek symbool dat stond voor de loyaliteit aan het Huis van Oranje. De bloeiende sinaasappelboom verbeeldde het voortbestaan en de groei van het geslacht Oranje-Nassau. Na de moord op Willem van Oranje (1584) voerde zijn zoon Maurits een afgehakte stronk met een jonge loot als zinnebeeld, met het devies "Tandem fit surculus arbor" ("Eindelijk wordt de loot een boom"). Als symbool van trouw aan Oranje verscheen de boom in pamfletten, prenten en gedichten — regelrechte propaganda voor de Oranjepartij; vooral na Vondels Geboortklock van Willem van Nassau (1626), bij de geboorte van Willem II, werd hij een vast beeld. In het dagelijks leven prijkte de naam op uithangborden van herbergen, koffiehuizen en woonhuizen ("In den Oranjeboom"), wat vertrouwdheid en veiligheid uitstraalde, en werden molens, walvisvaarders, weeshuizen en brouwerijen ernaar vernoemd. Bij vieringen van dynastieke gebeurtenissen — geboorten, verlovingen en huwelijken — en later bij nationale feestdagen keerde de oranjeboom terug op gelegenheidsprenten en versieringen, tot op twintigste-eeuwse ansichtkaarten en puzzels toe. Of de naam van Laurens' huis "De Oranjeboom" aan de Warmoesstraat (verkocht in 1591) bewust naar Oranje verwees, is niet bekend; het huis droeg die naam in elk geval al voordat het symbool zijn grootste populariteit bereikte. Komt voor in: #1 #8 Stamboom Tijdlijn
Ouderlieden / ouderluyden
De bestuursleden (oudsten) van een gilde. Komt voor in: #7 Stamboom
Poorter / poorterboek
Een volwaardig, ingeschreven burger van een stad (poorter), respectievelijk het register waarin die inschrijvingen werden bijgehouden. Komt voor in: #3 #6 #8 #10 #14 Stamboom De naam Tijdlijn Beroepen
Proefmeesters
De gildeleden die een kandidaat tijdens zijn meesterproef examineerden. Komt voor in: #7 Stamboom
Rekest
Een schriftelijk verzoekschrift, gericht aan een overheid of bestuurscollege. Komt voor in: #10
Schepen
Lid van het stadsbestuur, destijds belast met zowel bestuurlijke als rechterlijke taken. Komt voor in: #4 #5 #6 #7 #8 #10 #12 #13 #14 #16 Stamboom De naam Beroepen
Staat van goed
Een notariële of schepenakte die de boedel (bezittingen en schulden) van een overledene beschrijft en verdeelt onder de erfgenamen. Komt voor in: #12
Surrogatie
De officiële aanstelling van iemand als opvolger in een ambt of functie, bijvoorbeeld een legerofficier. Komt voor in: #16
Testament
Een notariële akte waarin iemand vastlegt wat er na zijn of haar overlijden met de nalatenschap moet gebeuren. Komt voor in: #1 #3 #4 #5 #6 #7 #8 #9 Stamboom Tijdlijn
Universele erfgenaam
Degene die de gehele nalatenschap erft, in tegenstelling tot een legaat (een specifiek, afgebakend deel). Komt voor in: #3 #6 Stamboom Tijdlijn
Vernierschaal (nonius)
Een hulpschaal die langs een gegradueerde meetinstrument (schuifmaat, sextant, kwadrant) schuift, en zo veel preciezere aflezingen mogelijk maakt dan met het blote oog. Genoemd naar de wiskundige Pierre Vernier (1580-1637), die het instrument in 1631 beschreef; eeuwenlang ook "nonius" genoemd (naar Pedro Nunes), tot astronoom Jérôme Lalande in de 18e eeuw aantoonde dat die naam eigenlijk bij een ander instrument hoorde. De naam Vernier leeft zo, los van de familie, voort als gewoon woord in de meet- en werktuigkunde. Komt voor in: Beroepen
Weesmeester
Regent van de Weeskamer, verantwoordelijk voor het toezicht op de boedels en financiën van wezen — een bestuurlijke functie, te onderscheiden van de weesvader. Komt voor in: #3 Stamboom De naam
Weesvader
Het inwonende hoofd van een weeshuis, verantwoordelijk voor de dagelijkse zorg voor de wezen. Komt voor in: #3 Stamboom Tijdlijn
Wijnroede
Het stedelijke recht om alle verkochte wijn te meten (ook wijnroy of peghel genoemd); in Gent sinds 1245 in bezit van het hospitaal Sint-Jans-ten-Dullen. Komt voor in: #13 Beroepen

Almanakken & het woordenboek van de Verniers-en

Vroege drukwerken van 16e-eeuwse naamdragers Verniers, gevonden via de Vlaamse universiteitscatalogus UniCat. Het verband met onze eigen stamboom is nog niet vastgesteld — dit is voorlopig een los spoor, net als het verhaal van Pieter Vernier van Mechelen.

  • 1582 — Gillis Verniers
    Dictionaire François-Flamen, tresample & copieux, augmenté outre les precedentes impressions
    Auteurs: Jean Taye, Jan van Salenson, Gillis Verniers
    Jaar: 1582 — Uitgever: A Gand, chez Iean de Salenson
    Beschikbaarheid (UniCat) — aanwezig bij Ghent University
  • 1584 — Josse Verniers
    Arithmetica
    Auteur: Josse Verniers
    Jaar: 1584
    Beschikbaarheid (UniCat) — aanwezig bij Ghent University
  • 1587 — Jan Verniers
    Almanak ende prognosticatie 1587
    Auteur: Jan Verniers
    Jaar: 1587 — Uitgever: Ghendt, Gaultier Manilius
    Beschikbaarheid (UniCat) — aanwezig bij Ghent University (STCV 12924598; USTC 413807)
  • 1589 — Jan Verniers
    Almanach ende prognosticatie, vanden jaere ons Heeren M.CCCCC.LXXXIX
    Auteur: Jan Verniers
    Jaar: 1589 — Uitgever: Ghendt, Ghileyn Manilius
  • 1590 — Jan Verniers
    Almanach ende prognosticatie, vanden jare ons Heeren M.CCCCC.XC
    Auteur: Jan Verniers
    Jaar: 1590 — Uitgever: Ghendt, Ghileyn Manilius
  • 1592 — Jan Verniers
    Prognosticatie ofte voorsegginghe, van dat wonderlycke schrickel jaer onses Heeren, 1592
    Auteur: Jan Verniers
    Jaar: 1592 — Uitgever: Hantwerpen, by Joachim Trognesius
    Beschikbaarheid (UniCat) — aanwezig bij Museum Plantin Moretus
  • 1592 — Jan Verniers
    Almanach oft journael, voor t'schrickel-iaer van onsen Heere 1592
    Auteur: Jan Verniers
    Jaar: 1592 — Uitgever: Hantwerpen, by Joachim Trognesius
    Beschikbaarheid (UniCat) — aanwezig bij Museum Plantin Moretus
  • 1603 — Abraham Verniers
    Almanak voor het jaar 1603, gedrukt te Middelburg bij Barent Langenes — gevonden in de band van een boekband met rekeningen, Archief Zeeuwse Rekenkamer, Gedeponeerde archieven (II), inventarisnummer 134. Erachter is ook nog een prognosticatie uit 1595 meegebonden; het gaat om incomplete exemplaren. In de rug van een tweede, vergelijkbaar register bleek een ander almanakje verstopt te zitten: niet van Abraham, maar voor het jaar 1604, van Ambrosius Germanicus (Amsterdam: Cornelis Claesz) — zie Zeeuws Archief, Een Zee van Tijd, 2025, blz. 74–75 en De Gulden Passer, 2013.
    Dit is dezelfde Abraham Verniers als in de stamboom hierboven — lees het volledige verhaal →
  • 1612 — Jan Verniers
    Dit naervolghende zijn alle de kerckwydinghen die int Jaer comme[n], binne[n] deser Stede van Ghendt, ende weynich buyten. By een ghegadert door wylent Meester Jan Verniers, Scholmeestere. Van nieus ghecorrigiert en[de] vermeerdert.
    Auteurs: Jan Verniers (overleden vóór deze uitgave, "wylent"), Gualterus Manilius
    Jaar: 1612 — Uitgever: Te Ghendt, by Gaultier Manilius, wonende te Putte inde Witte Duyve, by 't Belfort
    Beschikbaarheid (UniCat) — aanwezig bij Ghent University
  • 1622 — Gillis Verniers
    Reken-boecxke[n], om te leeren legghen met penninghen, seer proffytelijck voor die ionckheyt, en[de] eenen yeghelicken. Midtsgaders: Die eerste fundamente[n] van arithmetica ...
    Auteurs: Wouter de Costere, Gillis Verniers
    Jaar: 1622 — Uitgever: Te Ghendt, by Ian vanden Kerckhove
    Beschikbaarheid (UniCat) — aanwezig bij Ghent University
  • 1636 — Joos Verniers
    Almanach en[de] prognosticatie, vande[n] schrickel-iare ons heere[n] M.DC.XXXVI.
    Auteurs: Joos Verniers, Servaes Manilius
    Jaar: 1636 — Uitgever: Te Ghendt [Gent], by Servaes Manilius
    Beschikbaarheid (UniCat) — aanwezig bij Ghent University
  • 1637 — Joos Verniers
    Almanach vanden iaere ons heeren Iesu Christi M.DC.XXXVII.
    Auteur: Joos Verniers
    Jaar: 1637 — Uitgever: Ghendt, Servaes Manilius
    Beschikbaarheid (UniCat) — aanwezig bij Short Title Catalogus Vlaanderen (STCV)
  • 1675 — Gilles Verniers
    Reken-boecxke[n], om te leeren legghen met penninghen, seer profijtelijck voor die ionckheyt, ende eenen yeghelijcken. Midtsgaders: Die eerste fundamente[n] van arithmetica ...
    Auteurs: Wouter de Costere, Gillis Verniers
    Jaar: 1675 — Uitgever: Te Ghendt, ghedruckt by François d'Ercle
    Beschikbaarheid (UniCat) — aanwezig bij Ghent University
  • 1624 — Antonius Sanderus
    De Gandavensibus eruditionis fama claris libri tres (Gent, 1624), blz. 78 — noemt "Johannes Vernirius" als gezworen landmeter en wiskundige, naast drie andere Gentse geleerden: Pieter de Buck, Pieter Cathoir en Lieven van Thuyne. Zie het verhaal over de Gentse schoolmeesters → en Michiels, 2024.
  • 1631 — Pierre Vernier
    La construction, l'usage, et les proprietez du quadrant nouveau de mathématique, Brussel: François Vivien, 1631 — het boek waarin de Franc-Comtoise wiskundige en militair ingenieur Pierre Vernier (1580-1637) zijn beroemde "nonius" of vernierschaal introduceerde, opgedragen aan Infante Isabella Clara Eugenia. Momenteel te koop bij antiquariaat Martayan Lan voor $6.500 (Martayan Lan), met achtergrond bij de Linda Hall Library. Let op: Pierre Vernier kwam uit de Franche-Comté (bij Ornans), niet uit Vlaanderen — hij past niet vanzelfsprekend bij de Gentse of Mechelse sporen elders op deze site, en wordt hier vooral vermeld vanwege de naam en het onderwerp (meten). Zie ook de Beroepen-pagina.

Jan Verniers hield in 1578 school aan de Vierweeghescheede, op de hoek van de Brabantstraat te Gent, waar hij naast landmeten en wijnmeten ook het trekken van zonnewijzers onderwees. Hij was vader van Gillis Verniers en grootvader van Joos Verniers — beiden eveneens schoolmeester, en Joos daarnaast ook almanakschrijver. Josse Verniers, mogelijk een broer van Gillis, was rekenmeester. Een directe familieband tussen deze Gentse schoolmeesters en onze eigen stamlijn is nog niet aangetoond.

Verniers wereldwijd: andere families online

Websites van en over andere families Verniers en Vernier elders in de wereld. Een verband met onze eigen stamlijn is niet aangetoond; ze staan hier als wegwijzer voor wie verder zoekt. De lijst wordt aangevuld.

  • België · FamilieverenigingVerniersblog — “de homepage van alle Verniers-en van deze wereld”
    Blog van een familievereniging Verniers, over naamdragers met wortels in Oost-Vlaanderen, met gegevens uit België, Frankrijk en Nederland vanaf de 17e eeuw tot nu.
  • FacebookFamilie Verniers op Facebook
    Foto op de Facebookpagina ‘familieverniers’. Voor het bekijken is mogelijk een Facebook-account nodig.
  • Nederland · StamboomStamboom Rutgers van der Loeff, Schim van der Loeff, Verniers van der Loeff en Van der Loeff
    Genealogische databank met ruim 18.600 personen. De tak Verniers van der Loeff gaat onder meer terug op Cornelis Verniers van der Loeff (1776–1828) en Willem Carel Verniers van der Loeff (1795–1852).
  • Verenigde Staten · MichiganVan Antwerp Family — The Vernier family of Detroit and Grosse Pointe
    Blogbericht (2021) van George Van Antwerp over de familie Vernier (‘dit La Douceur’) in Detroit en Grosse Pointe vanaf het begin van de 18e eeuw: grondclaims, bekende familieleden, plaatsnamen en begraafplaatsen.
  • Verenigde Staten · MichiganHigbie Maxon Agney — Historical architecture of Grosse Pointe: the Vernier family
    Artikel van een makelaarskantoor in Grosse Pointe over de familie Vernier: van Grenoble via Canada (Laurent Vernier) naar Michigan, met boerderijen, herbergen en een rol in het lokale bestuur, ca. 1726–1930.

Verniers in kunst en cultuur

Kunstenaars, acteurs en actrices, schrijvers en andere makers met de naam Verniers of Vernier die in het onderzoek zijn opgedoken — van vroeger en van nu. Ook hier geldt: een familieband is niet vanzelfsprekend.

Deze lijst is in opbouw en wordt binnenkort aangevuld. Tot die tijd: in verhaal #16 staat onder meer een schilder Francesco Vernieri (François Verniers) in Rome.

Aanbevolen literatuur

Voor wie zich verder wil verdiepen in de wereld van de familie Verniers: standaardwerken over de Opstand, de Zuid-Nederlandse vluchtelingen en de doopsgezinden.

De links gaan naar WorldCat, waar u kunt zien in welke bibliotheek een boek te lenen of in te zien is.